Blue Planet II, 1. Sezon, 5. Bölüm "Yeşil Denizler"
Çeviren: Sacrer İyi seyirler dilerim.
Uzak kuzeyde...
...kışın üç karanlık ayının ardından...
...bir dünya...
...işaret bekliyor.
Baharın gün ışığı.
Önce denizyıldızları cevap veriyor.
Zirveye yarışıyorlar...
...ve tüpten ayaklarının ucuyla sudaki değişimleri sezerek...
...yumurtluyorlar.
Sadece ağzı açıkta olan deniz hıyarı...
...şimdi ortaya çıkıyor.
Olabildiğince fazla denizyıldızı yumurtası topluyorlar.
10 tane kolun olunca epeyce fazla.
Deniz kalemleri hak iddia etmek üzere yükseliyor.
Burada canlılar yılda bir gerçekleşen bu şölenden alabildiğini almalı.
Çünkü ışıkla ayrıca gelmiş geçmiş en büyük dönüşüm başlıyor.
Deniz yosunu olan kelpin yaprakları...
...yüzeye doğru yükseliyor.
Gaz dolu kesesi sayesinde kalkıyor.
Yakın zamanda bir denizaltı ormanı meydana geliyor.
Her türden yaşamla dolup taşan bir orman.
Bu yeşil denizler tüm okyanuslardaki en üretken...
...lakin son derece rekabete dayalı sulardandır.
Afrika'nın güney ucu.
Burada iki büyük okyanus birleşiyor.
Zengin akıntıların beslediği sığ sularda...
...cömert kelp ormanları bulunur.
Nefes aldığı titreşimli sıvı akış borusu hariç zar zor gözüken...
...sıradan bir ahtapot avının geçişini gözlüyor.
Yengeç iş görür.
Ahtapot takibe başlıyor.
Sonrasında pusu kuran...
...bir avcının sabrıyla bekliyor.
Ancak ahtapot, Ümit Burnu sularını...
...yüksek yoğunluktaki öbür avcılarla paylaşıyor.
Kürkü foklar...
...ve köpekbalıkları.
Hepsi de ahtapotla besleniyor.
Bulabilirlerse elbette.
Pijama köpekbalıklarının uzmanlıkları...
...orman altında avlanmak.
Tüyme vakti geldi.
Ama bu kalın derili küçük köpekbalıkları...
...çatlakların derinliklerine ulaşabilecek kadar ufak.
Ahtapotun işi bitmeye yakın bile değil.
Dokunaçlarını köpekbalığının solungaçlarından içeri sokuyor.
Köpekbalığının nefes almasını engelliyor.
Köpekbalığı vazgeçmek zorunda.
Açıkta ve savunmasız yakalandığında...
...köpekbalığı olağandışı bir iş yapıyor.
Önceden filme çekilmemiş bir iş.
Kılık değiştiriyor.
Deniz kabuklarından oluşan koruyucu bir zırh.
Saklanıyor. Hem de göz önünde.
Köpekbalığı avını sezebiliyor...
...ancak kabuklar kafasını karıştırıyor.
Aç avcılarla dolu bir ormanda...
...üstün aklı ahtapotu hayatta tutuyor.
Kelp ormanları dünyadaki mevsimlik sularda gelişiyor.
Özellikle Kuzey Amerika'nın Pasifik Kıyısı'nda.
Burada en büyük kelpler geniş ormanlarda büyüyor.
Yüzlerce kilometre boyunca.
Bazı yerlerde dev yapraklar...
...60 metre uzunluğa ulaşabiliyor.
Oluşturdukları ağaçlık yaşamla dolu.
Yer ve yiyecek rekabeti çekişmeli geçiyor.
Garibaldi balığı için güç bir sorun.
Yediği ufacık canlılarla dolu suyosunu arsasıyla ilgileniyor.
Çoğu çifti gibi onun da işi bitmek bilmiyor.
Algini yemeye gelen salyangoz ve diğer otlayıcıları çıkarıyor.
Ne kadar büyük olurlarsa olsun.
Her türden musibetle ilgilenmek durumunda.
En kötüleri bu olabilir.
Deniz kestaneleri kayadaki algi iz bırakmayacak şekilde kazıyabilir.
Dikenleri iğne kadar keskin.
Garibaldi bir şekilde onu çıkarmak zorunda.
Ancak deniz kestanelerindeki sorun...
...durmaksızın geliyor olmaları.
Akşam gelip de ışıklar sönünce durmaya mecbur.
Sadece dinlenmeye değil, gizlenmeye de ihtiyacı var.
Çünkü geceleri avcılar ormanda fırsat kolluyor.
Torpido vatozu.
Kurbanını 45 volt elektrikle sersemletebiliyor.
Garibaldi saklanırken...
...deniz kestaneleri kesintisiz beslenebilir.
Işık dönünceyse...
...tekrar çiftliğini saldırı altında buluyor.
Deniz kestanelerinin, çekirgeler gibi...
...sürüyle yayılma yeteneği var.
Feci bir duruma sebep olabilir. Sadece Garibaldi için de değil...
...kelp ormanının kendisi için de.
Tüm bitki örtüsü saldırı altında.
Deniz kestaneleri ormanda gezinip kelp yapraklarını kesiyor...
...ve arkalarında geniş bir çorak arazi bırakıyor.
Deniz kestanesi ordusu, Kuzey Amerika'nın Pasifik Kıyısı boyunca...
...birçok kelp ormanını kesip biçti.
Fakat yardım yolda.
Deniz samuru.
Bütün samur türleri hayatının çoğunluğunu karada geçirir...
...lakin deniz samurları ise denizden nadiren çıkar.
Başta yeni doğmuş yavru iyi bir yüzücü değildir.
Annesi, suda batmasın diye saatlerce kürkünü tımarlar.
Ancak yavrusuna süt vermek ve kendisini sıcak tutmak için...
...her gün vücut ağırlığının %30'u kadar yemek zorunda.
Kabuklu deniz hayvanları yiyerek bu miktara ulaşıyor.
Deniz kestaneleri de deniz samurlarının en sevdiği lezzetlerden.
Geçmişte deniz samurları kürkleri için o kadar fazla av olurdu ki...
...nesilleri tükenmeye yaklaştı.
Samurların gidişiyle çoğu kelp ormanı yerini...
...kestanelerden kalma çoraklığa bıraktı.
Günümüzde deniz samurlarının nesli koruma altında.
Sayıları yavaş yavaş normale döndükçe...
...kelp ormanlarının birçoğu da iyileşme sürecinde.
Bazı ücra köşelerde deniz samuru sayısı o kadar fazla ki...
...devasa bir sal şeklinde toplanıyorlar.
Neredeyse bir asırdır görülmemiş bir manzara.
Avustralya'nın güneşte kavrulan sığ sularında...
...kelpin yerini denizde çiçek açan tek bitki alıyor.
Deniz çayırı.
Denizdeki bu otlakların en genişi ölçüde olanı...
...5 bin kilometreyi aşkın uzanabiliyor.
Tropika boyunca kaplan köpekbalıkları üstlerinde devriye geziyor.
Uzunlukları 5 metreye kadar ulaşabilir.
Ve güçlü ezici çeneleri var.
Avları, yeşil kaplumbağalar.
Kaplumbağalar neredeyse tamamen deniz çayırından besleniyor.
Tek bir kaplumbağa günde 2 kilo çayır tüketebilir.
Fakat asla huzura kavuşamazlar.
Sağlıklı kaplumbağalar yaklaşan köpekbalığından kaçabilecek.
Kaplumbağaların hareket hâlinde olmasını sağlayarak...
...köpekbalığı, çayır parçalarının tükenmesine mahal vermiyor.
Bunun hepimize faydası var.
Bir deniz çayırı parçası, aynı ölçüde...
...bir yağmur ormanından 35 kat fazla...
...CO2 özümseyip depolayabilir.
Yani çayırlar ve köpekbalıkları küresel ısınmaya karşı savaşta...
...şaşırtıcı bir şekilde müttefikler.
Yeşil denizlerimizdeki hayatta kalma mücadelesi...
...geniş ölçüde sonuçlar doğurabilir.
Yılda bir kez Avustralya'nın özel bir çayırı dönüşüm geçiriyor.
Kışın ilk dolunayında...
...bir ordu ortaya çıkıyor.
Örümcek yengeci.
Geçen yıl boyunca derin sularda beslendiler.
Şimdiyse deniz çayırı düzlüklerinde ilerliyorlar.
Yüz binlercesi.
Birbiri üstüne çıkıyor...
...büyük tepecikler oluşturuyorlar.
Neredeyse 100 metre uzunluğunda.
Ne eş arıyor, ne de yumurtluyorlar.
Buraya gelme amaçları...
...büyümek.
Tüm yengeçler gibi vücutları...
...sert, katı bir kabukla çevrili.
Büyümek için kabuğu kırarak çıkmak zorundalar.
Bu da altında gelişen yumuşak kabuğun genleşmesine sebep oluyor.
Yeni kabuğun sertleşmesi günler sürecek.
Bacakları öyle yumuşak ki düzgün yürüyemiyor.
Yengeç, savunmasız ve büyük tehlike altında.
Yumuşak vatoz.
Devasa boyutta. 4 metre civarı.
Yumuşak, yeni deri değişmiş bir yengeç istiyor.
Yemesi kolay olacak.
Yengeçler birlikte kalmaya çalışıyor.
Ama vatoz rahatsız ettiği için dağılıyorlar.
Yeni deri değiştiren bir yengeç...
...kalabalığa ayak uyduramayacak kadar zayıf.
En güvenli yer yığının tam ortası.
Bu yüzden hepsi burada toplanmış.
Sayı çokluğu koruma getiriyor.
Yengeçlerin çoğunluğu kaçmayı başarıyor.
Birkaç gün içinde derinlere dönmeye hazır olacak...
...ve yalnız başlarına yemek aramaya devam edecekler.
Burası mezarlık değil.
Başarılı bir şekilde deri değiştirmiş 100 bin yengecin zaferi.
Güney Avustralya'nın yeşil denizleri...
...muhteşem toplanmalar konusunda bilhassa zengindir.
Ancak canlıların çoğu bambaşka bir sebepten bir araya geliyor.
Yavrulamak için.
Dev mürekkepbalığı.
Mürekkepbalıklarının en büyüğü.
Ömürleri sadece 1-2 sene.
Şimdi Avustralya yazı sona ermeye yakınken...
...oynamaları gereken son bir rolleri kaldı.
Eş bulmak.
Ama körfezde 100 bin erkek...
...gelecek dişiler için rekabet ediyor.
Aralarında dev, gerçek bir Golyat bulunuyor.
Muhtemelen 10 kilo kadar çekiyor.
Cildinde renk kuşağı geçiyor.
Mürekkepbalıkları böyle iletişim kuruyor.
Daha küçük olan bu erkeğin onunla boy ölçüşmesine imkân yok.
Golyat'ın yanında ve korumasında...
...onunla yeni çiftleşmiş bir dişi bulunuyor.
Ama diğer rakipler hâlâ ilgili.
Küçük bir erkeğin şansı olmaz gibi.
Dişi, Golyat'a yakın olan tarafında...
...beyaz bir şerit gösteriyor.
Dişinin artık onunla çiftleşmek istemediğinin açıkça işareti.
Küçük erkeğin tek ihtiyacı cesaret.
Hileye başvurmak zorunda.
Renginin tonunu düşürüyor...
...ve kollarını içine sokuyor.
Dişi rolüne bürünmek için doğru ebatta.
Golyat'ı kandırdı.
Küçük erkek beyaz bir şerit gösteriyor.
Sırnaşmalardan caydırmak için gerçek dişinin yaptığı gibi.
Dişiye yanaşıyor...
...ve çiftleşiyorlar.
Birden fazla eşle çiftleşerek...
...dişi, yavrusu için en iyi genetik çeşitliği sağlıyor.
Kurnaz erkek gidiyor.
Son rolünü de oynadı.
Görünen o ki dev mürekkepbalıklarında bile...
...önemli olan boyu değilmiş.
Avustralya'nın yeşil çayırlarındaki öbür erkekler...
...yavruları için daha fazla sorumluluk üstleniyor.
Otlu deniz ejderi.
Bu erkek ve değerli bir yük taşımakta.
Dişiyle çiftleşirken...
...yumurtaları topladı ve alt yüzeyine bağladı.
Şimdiyse deniz yosunu çalılığından ayrılıyor...
...ve ayrıntılı kamuflajın daha az etkili olduğu...
...açık denizlere doğru yol alıyor.
Burada birçok avcı da mevcut.
Babalarını hayatlarını uğruna tehlikeye attığı şey işte bu.
Yoğun küçük karides bulutu.
Mysid. Deniz ejderinin en sevdiği yiyeceklerden.
Buraya başka deniz ejderleri de çekiyorlar.
Nihayet yavruların serbest kalma zamanı geldi.
Ama gelişen yumurtaların üstünde birikmiş alg...
...yavruların boğulma tehlikesini yaratıyor.
Yine de yavrular doğuyor.
Yumurtadan başarılı bir şekilde çıktılar.
Babalar, neredeyse görünmez oldukları kelp yosunlarına dönerken...
...yavrular burada kalıyor.
Çabucak büyüyecekler ama.
Etrafları ideal yiyecekleriyle çevrili.
Okyanustaki genç balıkların büyük çoğunluğu...
...yaşamlarına yeşil denizde başlıyor.
En zengin doğumhanelerden birisi de mangrov ormanlarıdır.
Tropika'nın sahil şeridine yayılan ormanlar...
...kara ile deniz arası doğal bir koruyucu bariyer oluşturuyor.
Dünyanın en verimli ormanları arasında.
Suyun altında kubbelenen havai kökleri...
...sert bir temel sağlıyor.
Burada yavru balıklar için bol yiyecek var.
Birbirine dolanmış kökler onları daha büyük balıklardan...
...ve nehir yatağına dadanan diğer yırtıcılardan koruyor.
Gel gelelim Kuzey Avustralya'da...
...çekilen gelgitle birlikte...
...küçük balıklar barınaklarından çıkmak zorunda kalıyor.
Şimdiyse savunmasızlar.
Yeşil denizlerdeki en ölümcül suikastçı.
Zebra mantis karidesi.
Erkek, neredeyse 40 santim uzunluğunda.
Sadece kendisi için de avlanmıyor.
Eşi için de yemek topluyor.
Dişisiyle neredeyse 20 yıldır birlikte olabilir.
Dişi, yemek getirmesi için ona güveniyor.
Enerjisini kendisi yerine yumurtalarına aktarıyor.
Besinle dolu bir dünyada mantıklı bir strateji gibi görünebilir.
Ama aynı zamanda tehlikeli de.
Erkeği ortadan kaybolacak olursa dişi açlıktan ölebilir.
Bu erkeğin dikkatini bir şey çekti.
Karşın konulmaz bir koku...
...belki de uzaktan gelen bir çağrı.
Sebebi ne olursa olsun erkek yuvasını...
...ve hayat boyu eşini terk edecek.
Daha da büyük bir delik.
Eşlerini kaybeden dişiler...
...yeni bir erkek çağırmak için tehlike işareti gönderiyor gibi.
Daha büyük bir dişi daha çok yumurta üretir.
Yani onunla çiftleşirse daha fazla yavrusu olacak.
İhanetin de bir bedeli vardır ama.
Daha büyük eş, daha fazla yemek ister.
Deniz zenginleştikçe rekabet artar.
Geri kalan tüm yeşil denizlerden...
...daha çok hayata ev sahipliği yapan bir yeşil deniz mevcut.
Mangrove ormanları ve deniz çayırlarının aksine...
...yaşadığı yer açık deniz.
Konargöçer ve tahmin edilemez.
Yeşilliğin kaynağı köklü bitkiler değil...
...yüzen bitki kümelerinden.
Milyarlarca mikroskobik fitoplankton ürüyor.
Çok sayıdayken en büyük ziyafetlerden birine erzak sağlıyorlar.
Amerika'nın Pasifik Kıyısı'nda...
...yüzlerce bayağı yunus ziyafete akın ediyor.
Çağrıya kulak verenler sadece onlarla kalmıyor.
Deniz aslanları da geliyor.
Kaliforniya, Monterey Körfezi'ne yol alıyorlar.
Burada alg sayısındaki artış...
...plankton yiyenlerde patlama yarattı.
Hamsil. Milyonlarca.
Yunuslar hamsileri yüzeye doğru güdüyor.
Deniz kuşları ve deniz aslanları sürünün çıkışından faydalanıyor.
Başkaları gelmeden pay koparmak için yarışıyorlar.
Kambur balina.
Yüzlercesi.
Yukarı her hamlelerinde...
...100 kiloya kadar balığı kalburdan geçiriyorlar.
Dünyadaki en büyük ziyafetlerden birinde...
...en büyük pay için hak talep ediyorlar.
Küçük planktonlar öylesine önemli ki...
...neredeyse denizdeki tüm yaşam nihayetinde onlara bağlı.
Mavi değil; yeşil denizlerdir...
...okyanuslardaki neredeyse tüm yaşamın kaynağı olan.
Denizaltı ormanlarının ve burada yaşayan şaşırtıcı yaratıkların...
...görkemini filme alabilmek için, Blue Planet II ekibi...
...farklı alanlarda üstün bir dizi kamera donanımı geliştirdi.
Yüksek kubbenin tepesinden yarı içeride yarı dışarıda çekimleri...
...kaydeden mega kubbeden tutun da...
...orman tabanındaki gizli yaşamı ortaya çıkarmak için...
...zamanı hızlandıran teknoloji harikası hızlandırılmış çekim kamerasına kadar.
Fakat ormanlarda yaşayan tüm bu canlılar arasında...
...Güney Afrika Burnu sularında birini filme almak...
...kesinlikle en büyük zorluklardan biriydi.
Doğacı Craig Foster sudaki en gizemli hayvana ilgi besledi.
Bayağı ahtapota.
Bu sularda 100 kadar türde köpekbalığı bulunur...
...ama bu Craig'i caydırmıyor.
Altı senedir her sabah burada yüzüyor.
Küçücük oval deliği bulduğunuz anda...
...bir ahtapot tarafından öldürüldüğünü anlıyorsunuz.
Dikkatlice bakarsanız...
...ahtapot sıklıkla o civarda bulunur.
Craig, ahtapotların tuhaf davranışlarına tanık oldu...
...ve kayda değer keşiflerini...
...Blue Planet kameramanı Roger Horrocks'la paylaşmak istiyor.
Roger, anında ahtapotların güçlü kişiliğine hayran kalmış.
Karakterlerinin özgünlüğünü görmek insanı şaşırtıyor.
Bayağı ahtapotların hepsi farklı davranışlar sergiliyor.
Bazıları son derece çekingen, bazıları aşırı cesur.
Çeşitliler. Bu da bana onları sevdirdi.
Haftalarca farklı bireyleri çektikten sonra...
...nihayet öyle bir ahtapotla karşılaşıyorlar ki...
...kameradan korkmamakla kalmıyor; isteyerek kameraya oynuyor.
Dosdoğru geldi. Hop!
Bacaklarımın arasındaki tripodun direkt altından geçti.
Ya. Harika, muhteşem bir şey.
Hızla ikimizi de kabullendi.
Samimi davranışları görüyorduk. İnanılmaz cidden.
Bu ahtapotu aylarca izledim.
Sudayken bize güveniyor.
Rutin işlerine devam ediyor. Müthiş bir olay.
Aylar sonra, ekip sonunda fenomen ahtapotlarını avda çekiyor.
Derken ormanı diğer sürüyle yırtıcıyla paylaşmanın...
...ciddi sonuçlarıyla yüzleşiyorlar.
Pijama köpekbalıkları.
Eşit şartlarda, bu köpekbalıkları büyük beyaza kıyasla...
...çok daha arsız ve agresif.
Güdümlü füze gibiler.
Ahtapotun yaydığı az miktardaki kokuyla köpekbalığı onu bulur.
Pijama köpekbalığı aslında ahtapotu yakaladı.
O an sandım ki buraya kadar.
Bu hayvanla geçirdiğimiz uzun zamanların ardından...
...saldırıya uğrayışını izlemek dayanılmazdı.
Derken onları şaşırtarak, ahtapot karşılık veriyor.
Dokunaçlarını indirdi.
Solungaçlardan içeri girerek ağzını tıkadığını görebilirsiniz.
Köpekbalığı nefes alamadı. Kaçışını mümkün kılan da buydu.
Tüm bunlara tanıklık etmek...
...son derece heyecanlı bir andı.
Ekip, ahtapotun kaçışıyla derin bir nefes aldı.
Ancak açıkta yakalanınca...
...sonraki hareketi daha da çok afallattı.
Kol ve bacaklarını başının üzerine kaldırdı.
Bu sırada da kabukluları kendine çekti.
Bu sıra dışı cephaneliği oluşturdu.
Ahtapot silahlandı ve arkasından gelen eleman...
...bir şeylerin kokusun alıyordu.
Gördüğü şekil ahtapot değildi. Tuhaf bir cephanelik gördü.
Ahtapota vurmaya başladı.
Ahtapotun zırhı, bilgeliğini kullanarak köpekbalığını...
...kekleyişini izlemek inanılmaz bir şeydi.
Kesinlikle olağanüstüydü.
Ahtapot rock yıldızı resmen ya. Bildiğin küçük bir rock yıldızı.
Craig ile Roger'ın bağlılığı sayesinde...
...ahtapotların şaşırtıcı davranışları artık bilim tarafından tanınıyor.
Bu büyüleyici denizaltı ormanlarını keşfe...
...devam ettikçe daha neler keşfedeceğiz acaba?
Çeviren: Sacrer twitter.com/Sacrer_
Blue Planet II'nun sonraki bölümünde...
...iki dünyanın birleştiği yerde yaşayan canlılarla tanışacak...
...ve daima değişen sahillerin istekleriyle...
...nasıl başa çıktıklarını keşfedeceğiz.